Stadsdichter André van Zwieten

Foto van André van Zwieten

Op 6 januari 2014 is André van Zwieten, geboren en getogen Wijkenaar, benoemd tot stadsdichter van de gemeente Wijk bij Duurstede. Dat is geen toevallige keus, gezien zijn staat van dienst. 

André van Zwieten heeft een stadsdichtersspeld (jpg, 511 KB) ontworpen en laten maken. Als hij als stadsdichter optreedt, draagt hij deze speld. De speld wordt aan het einde van zijn stadsdichterschap overgedragen aan zijn opvolger.

Volg de Stadsdichter ook op Facebook

André van Zwieten werd op 1 oktober 1958 in Wijk bij Duurstede geboren als zoon van een schilderende en vioolspelende kapper en een moeder die een handige organisator was, en groeide samen met zijn een jaar jongere zus op in de binnenstad.

Wijk bij Duurstede telde toen amper 4000 inwoners. Een stadje met weinig cultuur en een weerbarstige mentaliteit, bijna vijandig naar alles dat nieuw en vreemd is. André’s ouders kwamen uit Utrecht. ‘Ik moet de aversie tegen Wijk ergens in mijn genen hebben zitten’.

Na zijn lagere schooltijd ging hij buiten Wijk bij Duurstede naar het voorgezet onderwijs, in Zeist. Met zijn brede interesses – hij speelde piano en schreef sketches voor het schoolcabaret en columns in de Kwispedoor, de schoolkrant van De Breul – kon hij kiezen voor conservatorium, de journalistiek of een opleiding op de Kunstacademie. Het werd het laatste, vooral omdat hij zichzelf onvoldoende getalenteerd vond voor een carrière als beroepspianist en vreesde als journalist in een fuik te lopen. ‘Met muziek en tekst kan ik als ontwerper altijd wel iets blijven doen’ was zijn pragmatische instelling.

Na zijn studie tot grafisch ontwerper aan de kunstacademie Artibus in Utrecht (later omgedoopt tot HKU) bleef Van Zwieten in Wijk hangen, ‘meer door toeval dan uit eigen wil’. Het was begin jaren tachtig, de tijd van recessie en jeugdwerkeloosheid. Na vele losse baantjes en vrijwilligerswerk besloot hij te starten als zelfstandig ontwerper. Het een niet zonder het ander: bestuursfuncties en sponsorwerk bleven een deel van zijn bezigheden.

In Wijk bij Duurstede heeft André van Zwieten inmiddels een reputatie als creatieve duizendpoot. Zijn ‘lokale oeuvre: boeken over Wijk bij Duurstede en zijn geschiedenis, huisstijlen van de gemeente Wijk bij Duurstede, lokale festivals als Kleurrijk Wijk, Jazz by Duurstede en het Shantyfestival, opmerkelijke gelegenheidspublicaties en tal van logo’s voor de lokale ondernemers. Daarnaast laat hij als speler met taal en typografie de nodige sporen na in Wijk bij Duurstede. Met gedichten op winkelruiten in de binnenstad die de passant iets vertellen over de geschiedenis van het pand in kwestie, met een ‘Stalen Viking’ in de Stadshaven, en teksten in het interieur van stadscafé De Engel aan de Markt.

Als theatermaker binnen Stichting De Inrichting (‘mijn speeltuin’ zegt hij zelf) ontwikkelde hij zich als tekstschrijver, componist, en theatervormgever. Hoogtepunten van zijn creatieve groei ziet Van Zwieten in ‘Requiem voor de Mens’, een compositie van Rob Goorhuis uit 2002 waarvoor hij de teksten schreef, het muziektheaterspektakel ‘Hester’ uit 2009 met regisseur Karel Schneider, en vooral de ‘Bloesembruiloft’ uit 2013, waarvoor hij van Schneider de ruimte kreeg om behalve het décor en de vormgeving van het drukwerk ook alle teksten, liedjes en muziekcomposities voor zijn rekening te nemen.

Zijn stadsdichterschap ziet André van Zwieten als een erebaan, maar ook als een logische voortzetting van zijn werk met tekst, op een ander podium. Een compliment vindt hij het, de aan hem gerichte opdracht om de gemeente Wijk bij Duurstede te voorzien van ‘ludieke, kritische en soms vervreemdende’ bijdragen. Had hij oorspronkelijk een haat/liefde verhouding met Wijk, inmiddels heeft hij vrede gesloten met zijn geboorteplaats. ‘Wijk is onherstelbaar verbeterd’ aldus zijn ironische vaststelling.

Zijn stadsgedichten beschouwt hij als ‘oefeningen in observatie’. De rode draad in dat werk is zijn permanente drang om de paar vierkante kilometer van Wijk bij Duurstede in verhouding te zien tot die grote wereld daaromheen.  Alsof André van Zwieten nog steeds bij toeval in Wijk bij Duurstede is blijven hangen.

  • Rusteloos (pdf, 82 KB) (31 december 2022)
    Gedicht voor Coos van den Hoek (1942-2022)
  • PUUR (pdf, 600 KB) (24 september 2022)
    Bij de opening van het Puur Wijks Festival.
  • Over de Lek (pdf, 81 KB) (13 augustus 2022)
    Een observatie door André over de extreem lage waterstanden door de gortdroge zomer.
  • 4 mei 2022  (pdf, 168 KB)
    4 Mei voorgedragen, vooraf aan het luiden van de klok en de twee minuten stilte.
  • Media Luna (pdf, 3 MB) (20 april 2022)
    Voor Henk Muis, aftredend voorzitter van de EigenWijkse Energie Coöperatie, bij het mini-symposium ‘Waarom de energietransitie in Wijk bij Duurstede wél lukt’. Als waterkaart uitgevoerd, ingelijst aangeboden.
  • Buitenplaatsje (pdf, 204 KB) (25 februari 2022)
    Voorgedragen bij de onthulling van het kunstwerkbankje in Langbroek.

  • Duvel (pdf, 71 KB) (2 oktober 2021)
    Een stadsgedicht voorgedragen bij een ouderenclub die 5 jaar bestaat.
  • Uit het Nest (pdf, 585 KB) (10 februari 2021)
    Woorden in tijden van covid-19, een hart onder de riem van de inwoners van Wijk bij Duurstede, namens het gemeentebestuur.
  • OVER! (pdf, 509 KB) (4 januari 2021)
    Bij de start van het nieuwe jaar en het gemis van een feestelijke nieuwjaarsreceptie.
    Bekijk ook André's filmpje van dit gedicht op Youtube.

  • ETS (pdf, 123 KB) (23 november 2017)
    Voor Etske Muis, voorzitter van de Ondernemerskring Wijk bij Duurstede 2008-2017.  YouTube-filmpje van het gedicht ETS, voorgedragen door Stadsdichter André van Zwieten,
  • MUZE aan de Markt (pdf, 147 KB) (24 september 2017)
    Voorgedragen bij een vrijwilligersfeest in het Calypso Theater, ter gelegenheid van haar tienjarig bestaan, opgedragen aan Tom en Catherine van Ginkel.
  • Op Rhijnestein (pdf, 25 KB) (9 september 2017)
    Voorgedragen door Karel Schneider op 9 september 2017 op Open Monumentendag.
  • O! Kers! (pdf, 262 KB) (8 juni 2017) 
    Het eerste mandje kersen in de kersenboomgaard van Theo Vernooy.
  • BURGER JAN (pdf, 121 KB) (24 maart 2017)
    Voorgedragen bij het afscheid van Jan Burger als wethouder van de gemeente Wijk bij Duurstede.
  • Klaagmuur (pdf, 196 KB)  (1 februari 2017 )
    Geplakt op de verkiezingsborden in de gemeente Wijk bij Duurstede.
  • Straks (pdf, 126 KB) (9 januari 2017)
     Voorgedragen tijdens de nieuwjaarsbijeenkomst op 9 januari 2017.

  • Onthoud als (pdf, 113 KB) 
    Voorgedragen bij de ondertekening van de intentieovereenkomst 'Wijk Samen Dementievriendelijk'.
  • De burgers zijn het huis (pdf, 114 KB) (28 september 2016 )
    Voorgedragen bij de heropening van de ontvangsthal van het gemeentehuis Wijk bij Duurstede, nu een ‘Huis van de Gemeente’ geworden: bibliotheek, grand café, bespreek- en ontmoetingsruimte.
  • Zomerslaap (pdf, 111 KB) (31 juli 2016)
    Het tweede gedicht uit een serie over de Wijkse parken
  • LOOP! (pdf, 41 KB) (21 mei 2016)
    Samenloop voor Hoop in Cothen.
  • Aangespoeld (pdf, 113 KB) (20 april 2016)
    Woensdagavond Stadsdichtersavond - vijf stadsdichters en twee muzikanten in Calypso Theater, Wijk bij Duurstede.
  • Geportretteerde (pdf, 2 MB) (6 maart 2016 )
    Voorgedragen bij de opening van een nieuwe presentatie van 'Kunst bij de Bron' in het oude Stadhuis aan de Markt in Wijk bij Duurstede.
  • Ingeblikt vers  (pdf, 111 KB)(4 januari 2016)
    Geschreven voor de nieuwjaarsbijeenkomst van de gemeente Wijk bij Duurstede.